(CSC) केंद्रावरून आयुष्यमान भारत कार्ड कसे काढावे
भारत सरकारची ‘आयुष्यमान भारत प्रधानमंत्री जन आरोग्य योजना’ (AB-PMJAY) ही जगातील सर्वात मोठी पूर्णपणे सरकारी अर्थसहाय्यित आरोग्य विमा योजना आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश देशातील गरीब आणि आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत कुटुंबांना दर्जेदार आणि मोफत आरोग्य सुविधा पुरवणे हा आहे. या योजनेअंतर्गत, पात्र कुटुंबांना दरवर्षी ₹ ५ लाख रुपयांपर्यंतचा कॅशलेस (मोफत) उपचार खाजगी आणि सरकारी रुग्णालयात मिळतो.
पूर्वी या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी कार्ड बनवताना मोठी अडचण येत होती, परंतु आता भारत सरकारने सामान्य सेवा केंद्र (CSC – Common Service Center) च्या माध्यमातून ही प्रक्रिया अत्यंत सोपी केली आहे. आता तुम्ही तुमच्या गावातील किंवा जवळच्या सीएससी केंद्रावर जाऊन अवघ्या काही मिनिटांत आयुष्यमान भारत कार्डसाठी नोंदणी करू शकता आणि कार्ड मिळवू शकता. आजच्या लेखात आपण सीएससी केंद्रावरून आयुष्यमान भारत कार्ड बनवण्याची पूर्ण प्रक्रिया स्टेप-बाय-स्टेप पाहणार आहोत.
आयुष्यमान भारत योजनेचे मुख्य फायदे
आयुष्यमान भारत कार्ड (Ayushman Card) असण्याचे अनेक फायदे आहेत, ज्याची माहिती प्रत्येक पात्र व्यक्तीला असणे गरजेचे आहे:
१. ₹ ५ लाखांपर्यंतचा मोफत उपचार: प्रत्येक पात्र कुटुंबाला दरवर्षी ₹ ५ लाख रुपयांपर्यंतचा आरोग्य विमा मिळतो. २. कॅशलेस सुविधा: रुग्णालयात भरती झाल्यानंतर उपचारासाठी कोणताही रोख पैसा देण्याची गरज नसते. सर्व खर्च सरकार उचलते. ३. सरकारी आणि खाजगी रुग्णालये: या योजनेअंतर्गत देशातील हजारो सरकारी आणि नामांकित खाजगी रुग्णालये जोडलेली आहेत. ४. गंभीर आजारांवर उपचार: यामध्ये कर्करोग, हृदयविकार, किडनी विकार, मेंदूचे विकार यांसारख्या १३०० पेक्षा जास्त गंभीर आजारांच्या उपचारांचा समावेश आहे. ५. प्री आणि पोस्ट हॉस्पिटलायझेशन: रुग्णालयात भरती होण्यापूर्वीचे ३ दिवस आणि डिस्चार्ज मिळाल्यानंतरचे १५ दिवसांचे औषध आणि तपासणी खर्च यात समाविष्ट आहे. ६. संपूर्ण कुटुंबाचा समावेश: यात कुटुंबातील सदस्यांच्या संख्येवर किंवा वयावर कोणतीही मर्यादा नाही. कुटुंबातील सर्व सदस्यांना या योजनेचा लाभ मिळतो.
आयुष्यमान भारत कार्डसाठी पात्रता (Eligibility)
हा सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न आहे. हे कार्ड प्रत्येकासाठी नाही. ही योजना २०११ च्या सामाजिक, आर्थिक आणि जातीय जनगणना (SECC-2011) च्या डेटावर आधारित आहे. ग्रामीण आणि शहरी भागातील गरीब, भूमिहीन, रोजंदारीवर काम करणारे, कच्च्या घरात राहणारे कुटुंब या योजनेसाठी पात्र आहेत.
- ग्रामीण भाग: कच्च्या घरात राहणारे, अनुसूचित जाती/जमाती (SC/ST), अपंग सदस्य असलेले कुटुंब, महिला प्रमुख असलेले कुटुंब.
- शहरी भाग: फेरीवाले, रिक्षाचालक, सफाई कर्मचारी, बांधकाम कामगार, घरगुती कामगार, इत्यादी.
- शिधापत्रिका (Ration Card): अनेक राज्यांमध्ये प्राधान्य गट (Antyodaya/BPL) शिधापत्रिका धारकांनाही यात समाविष्ट केले आहे.
सीएससी (CSC) केंद्रावर नोंदणीसाठी आवश्यक कागदपत्रे
तुमच्या जवळील ‘आपले सरकार’ सेवा केंद्र किंवा सीएससी केंद्रावर जाताना खालील कागदपत्रे सोबत ठेवा:
- मूळ आधार कार्ड (Aadhaar Card): नोंदणीसाठी आधार कार्ड अनिवार्य आहे.
- शिधापत्रिका (Ration Card): कुटुंबाची पात्रता सिद्ध करण्यासाठी.
- HHD नंबर/PM लेटर: जर तुमच्याकडे पंतप्रधान कार्यालय किंवा आरोग्य विभागाचे पत्र असेल तर ते सोबत ठेवा.
- मोबाईल नंबर: जो आधार कार्डशी लिंक असेल.
- पासपोर्ट साईज फोटो: (अनेकदा सीएससीवर थेट वेबकॅमने फोटो घेतला जातो).
सीएससी केंद्रावर आयुष्यमान भारत कार्ड बनवण्याची पूर्ण प्रक्रिया
सीएससी व्हीएलई (VLE) कसे काम करतात आणि तुम्हाला काय करायचे आहे, हे खालीलप्रमाणे आहे:
स्टेप १: सीएससी केंद्राला भेट द्या सर्वात आधी तुमच्या गावातील किंवा जवळच्या शहरात असलेल्या अधिकृत सीएससी केंद्रावर (Common Service Center) जा.
स्टेप २: पात्रतेची तपासणी (Eligibility Check) तिथल्या ऑपरेटरला (VLE) सांगा की तुम्हाला आयुष्यमान भारत कार्ड बनवायचे आहे. तो त्याचे ‘Digital Seva Portal’ लॉग इन करेल आणि आयुष्यमान भारतच्या वेबसाइटवर जाऊन तुमचा आधार नंबर, रेशन कार्ड नंबर किंवा HHD नंबर वापरून तुम्ही पात्र आहात की नाही, हे तपासेल.
स्टेप ३: e-KYC प्रक्रिया जर तुम्ही पात्र असाल, तर व्हीएलई तुमची e-KYC (इलेक्ट्रॉनिक नो युवर कस्टमर) प्रक्रिया सुरू करेल. यासाठी तुमचे आधार कार्ड आणि मोबाईल नंबर वापरला जाईल. तुमच्या मोबाईलवर एक ओटीपी (OTP) येईल, जो ऑपरेटरला द्यावा लागेल. काही वेळा बोटांचे ठसे (Biometric Authentication) देऊनही ही प्रक्रिया केली जाते.
स्टेप ४: डेटा पडताळणी (Data Verification) तुमची सर्व माहिती जसे की नाव, वय, पत्ता आधार कार्डवरून थेट घेतली जाईल. ऑपरेटर तुमच्या कुटुंबातील इतर सदस्यांची माहितीही यात अपडेट करेल.
स्टेप ५: फोटो अपलोड करणे ऑपरेटर तुमचा थेट वेबकॅमने फोटो घेईल किंवा आवश्यक असल्यास फोटो स्कॅन करून अपलोड करेल.
स्टेप ६: अर्ज सबमिट करणे सर्व माहिती भरून झाल्यानंतर, व्हीएलई अर्ज सबमिट करेल. तुमचा अर्ज अंतिम मंजुरीसाठी राज्य आरोग्य विभागाकडे जातो.
स्टेप ७: कार्ड मिळवणे (Download & Print) अर्जाला मंजुरी मिळाल्यानंतर, तुम्ही परत त्याच सीएससी केंद्रावर जाऊन तुमचे ‘आयुष्यमान भारत गोल्ड कार्ड’ (Ayushman Bharat Gold Card) प्रिंट करून घेऊ शकता. यासाठी व्हीएलईला काही नाममात्र फी (शासकीय शुल्क) द्यावी लागू शकते.
निष्कर्ष
आयुष्यमान भारत योजना ही देशातील गरीब कुटुंबांसाठी एक वरदान आहे. आजारपण हे कधीही सांगून येत नाही आणि अशा वेळी हे कार्ड मोठे आर्थिक संरक्षण देते. जर तुम्ही पात्र असाल, तर विलंब न करता तुमच्या जवळच्या सीएससी केंद्रावर जा आणि तुमचे आयुष्यमान कार्ड बनवा. हे कार्ड केवळ प्लास्टिकचा तुकडा नसून, तो तुमच्या आणि तुमच्या कुटुंबाच्या आरोग्य सुरक्षेचा पुरावा आहे.
लक्षात ठेवा: जर तुमच्या मोबाईलवर ‘बिस्किट’ मेसेज किंवा PMO चे पत्र आले असेल, तर तुम्ही नक्कीच पात्र आहात. हे कार्ड बनवण्यासाठी कोणाही एजंटला मोठी रक्कम देऊ नका, फक्त अधिकृत सीएससी केंद्रावरच जा.
महत्त्वाचे दुवे आणि हेल्पलाइन
- अधिकृत वेबसाइट: mera.pmjay.gov.in
- राष्ट्रीय हेल्पलाइन नंबर: १४५५५ किंवा १८००-१११-५६५